एजुकेसन दैनिक आइतबार, चैत ८, २०८२

माध्यमिक तहको परीक्षा सकिएपछि वा नयाँ शैक्षिक सत्र नजिकिँदै जाँदा धेरै घरपरिवारमा एउटै प्रश्न दोहोरिन्छ—अब कुन विद्यालय वा कलेज रोज्ने ? आजको समयमा विद्यालय छनोट केवल भर्नाको प्रक्रिया मात्र रहेन, यो विद्यार्थीको भविष्य, आत्मविश्वास, सोच, बानी, वातावरण र दीर्घकालीन विकाससँग जोडिएको निर्णय बनेको छ। यही कारणले अभिभावक र विद्यार्थी दुवैका लागि यो चरण उत्साहसँगै अन्योलको समय पनि बन्ने गरेको छ।

केही वर्षअघिसम्म विद्यालय वा कलेज छान्दा नजिकको दूरी, नाम चलेको संस्था वा नतिजा मात्रै मुख्य आधार हुने गर्दथ्यो। अहिले अवस्था बदलिएको छ। अभिभावकहरू संस्थाको वातावरण कस्तो छ, विद्यार्थीलाई कसरी व्यवहार गरिन्छ, शिक्षक कत्तिको सक्रिय छन्, सिकाइ कत्तिको व्यवहारिक छ, अतिरिक्त क्रियाकलापको अवस्था कस्तो छ, र विद्यार्थीको समग्र विकासमा कत्तिको ध्यान दिइन्छ भन्ने कुरा पनि हेर्न थालेका छन्। यो परिवर्तन सकारात्मक संकेत हो।

आजको शिक्षामा केवल राम्रो अंक ल्याउनु मात्र पर्याप्त छैन। विद्यार्थीले बोल्न, सोच्न, प्रश्न गर्न, सहकार्य गर्न, प्रस्तुति दिन, आत्मविश्वासका साथ उभिन र जीवनका सामान्य चुनौतीसँग जुध्न पनि सिक्नुपर्छ। यदि संस्था केवल पाठ्यक्रम र परीक्षामा सीमित छ भने त्यहाँबाट निस्कने विद्यार्थी अंकमा राम्रो भए पनि व्यवहारिक जीवनमा कमजोर हुन सक्छ। त्यसैले विद्यालय वा कलेज छनोट गर्दा “यहाँ पढेपछि बच्चा कस्तो बन्छ ?” भन्ने प्रश्न “यहाँ नतिजा कस्तो आउँछ ?” भन्दा पनि महत्त्वपूर्ण हुन थालेको छ।

कतिपय अभिभावकहरू आकर्षक भवन, ठूला विज्ञापन, छुटको अफर वा बाहिरी चमकले प्रभावित हुन्छन्। तर केवल त्यही आधारमा निर्णय गर्नु बुद्धिमानी हुँदैन। कक्षाको वातावरण, शिक्षक–विद्यार्थी सम्बन्ध, अनुशासनको स्वरूप, परामर्श प्रणाली, अतिरिक्त क्रियाकलाप, प्रयोगात्मक सिकाइ र व्यवस्थापनको उत्तरदायित्व जस्ता पक्षले संस्थाको वास्तविक स्तर देखाउँछ। एक पटक संस्थामा गएर बुझ्ने, शिक्षकसँग कुरा गर्ने, सम्भव भए विद्यार्थी वा अभिभावकसँग पनि अनुभव सोध्ने बानी उपयोगी हुन्छ।

विद्यार्थीका लागि पनि यो चरण धेरै संवेदनशील हुन्छ। कतिपयले साथी जहाँ गयो त्यहीँ जाने सोच बनाउँछन्। कतिपयले परिवारको दबाबमा विषय वा संस्था छनोट गर्छन्। तर शैक्षिक निर्णय तुलना वा दबाबका आधारमा होइन, रुचि, क्षमता, वातावरण र भविष्यको दिशाका आधारमा हुनु उचित हुन्छ। राम्रो संस्था त्यो हो जहाँ विद्यार्थीले आफूलाई हराएको होइन, भेटेको महसुस गर्छ।

विद्यालय वा कलेजले पनि अब आफ्नो भूमिका नयाँ ढंगले बुझ्नुपर्ने समय आएको छ। आजको विद्यार्थी केवल पाठ्यपुस्तकका उत्तरहरू खोजिरहेको छैन; ऊ दिशा, अवसर, आत्मविश्वास र पहिचान खोजिरहेको छ। त्यसैले शिक्षण संस्था केवल पढाउने ठाउँ नभई प्रेरणा दिने, सम्भावना पहिचान गर्ने र जीवनसँग जोडेर सिकाउने ठाउँ बन्नुपर्छ।

अन्ततः विद्यालय छनोट एउटा साझा प्रक्रिया हो। अभिभावकले मार्गदर्शन दिनुपर्छ, विद्यार्थीले आफ्नो रुचि र सहजता खुला रूपमा भन्नुपर्छ, र संस्थाले आफ्नो वास्तविकता स्पष्ट रूपमा प्रस्तुत गर्नुपर्छ। हतार, तुलना र बाहिरी आकर्षणभन्दा माथि उठेर सोचेर गरिएको निर्णयले मात्रै विद्यार्थीको भविष्यलाई बलियो आधार दिन सक्छ।

विद्यालय वा कलेज छनोट गर्दा एउटा कुरा सधैँ सम्झिनुपर्छ—राम्रो संस्था त्यो होइन जहाँ केवल पढाइ हुन्छ; राम्रो संस्था त्यो हो जहाँ विद्यार्थी विकसित हुन्छ।