एजुकेसन दैनिक
शनिबार, चैत ७, २०८२
सुरक्षित वातावरण, समग्र विकास, राष्ट्रिय पाठ्यक्रमसँग क्याम्ब्रिज शिक्षण पद्धतिको संयोजन र भविष्यतर्फ उन्मुख सिकाइमार्फत आफ्नो छुट्टै पहिचान बनाउन खोजिरहेको काठमाडौंको एक उदाउँदो शैक्षिक संस्था : ज्ञानश्री स्कूल
काठमाडौंको मिड–बानेश्वर क्षेत्रमा रहेको ज्ञानश्री स्कूल आफूलाई बलियो मूल्यसहितको नयाँ पुस्ताको विद्यालयका रूपमा प्रस्तुत गरिरहेको शैक्षिक संस्था हो। पूर्वप्राथमिकदेखि कक्षा ७ सम्म सञ्चालन भइरहेको यस विद्यालयले सुरक्षित वातावरण, समग्र बालविकास, अनुभवी शिक्षक र भविष्यका लागि तयार सिकाइलाई आफ्नो मुख्य आधार मानेर अघि बढिरहेको देखिन्छ।
काठमाडौंको शैक्षिक क्षेत्रमा आज अभिभावकहरूको खोज केवल नाम चलेको विद्यालयमा सीमित छैन। बच्चाले त्यहाँ कस्तो वातावरण पाउँछ, कति सुरक्षित महसुस गर्छ, सिकाइ कत्तिको सन्तुलित छ, उसको आत्मविश्वास कत्तिको बढ्छ र भविष्यका लागि कत्तिको तयार बनाइन्छ भन्ने प्रश्नहरू झन् महत्त्वपूर्ण बन्दै गएका छन्। यही सन्दर्भमा ज्ञानश्री स्कूल जस्तो संस्था अभिभावक र विद्यार्थी दुवैको ध्यान खिच्ने गरी अगाडि आएको देखिन्छ।
ज्ञानश्रीले आफूलाई केवल पढाइ गराउने विद्यालयका रूपमा होइन, मूल्य, आत्मीयता र समग्र विकास लाई सँगै जोड्ने शिक्षालयका रूपमा प्रस्तुत गर्न खोजेको छ। विद्यालयको समग्र प्रस्तुतीकरण हेर्दा बच्चालाई केवल पाठ्यपुस्तकमा सीमित नराखी उसको सोच, अभिव्यक्ति, जिज्ञासा, सिर्जनशीलता र जीवनोपयोगी सीपलाई पनि सँगै अघि बढाउने लक्ष्य रहेको बुझ्न सकिन्छ।
यस विद्यालयको सबैभन्दा आकर्षक पक्ष भनेको समग्र बालविकासप्रतिको जोड हो। आजको शिक्षा केवल किताब पढाउने र परीक्षा दिलाउने प्रक्रियामा सीमित रहन सक्दैन। बच्चाले सिकाइलाई बुझ्नुपर्छ, अनुभव गर्नुपर्छ, व्यक्त गर्नुपर्छ र व्यवहारमा उतार्न पनि सक्नुपर्छ। ज्ञानश्रीले यही सन्तुलनलाई प्राथमिकतामा राख्न खोजेको देखिन्छ। अर्थात्, यहाँ पढाइसँगै सिर्जनशीलता, गतिविधि, आत्मविश्वास र जीवनका आधारभूत सीपलाई पनि महत्त्व दिने सोच देखिन्छ।
विद्यालयको अर्को उल्लेखनीय पक्ष भनेको राष्ट्रिय पाठ्यक्रमसँग क्याम्ब्रिज शिक्षण पद्धतिको संयोजन हो। एकातिर विद्यार्थीलाई राष्ट्रिय शैक्षिक आधारमा बलियो बनाउने र अर्कोतिर उनीहरूमा फराकिलो सोच, विश्लेषण क्षमता, जिज्ञासा र विश्वदृष्टि विकास गराउने प्रयास यस संरचनाबाट देखिन्छ। यस्तो मिश्रित दृष्टिले शिक्षा केवल परीक्षामुखी नभई भविष्य–उन्मुख हुनुपर्छ भन्ने भावना बलियो बनाउँछ।
ज्ञानश्रीले सुरक्षित र आत्मीय वातावरण लाई पनि आफ्नो प्रमुख विशेषतामध्ये एकका रूपमा अघि सारेको छ। विद्यालयमा बच्चाले आफूलाई सुरक्षित, सम्मानित, सहयोग प्राप्त र खुसी महसुस गर्न सक्नु अत्यन्त महत्त्वपूर्ण कुरा हो। विशेष गरी प्रारम्भिक तहका बालबालिकाका लागि यस्तो वातावरण अझ बढी संवेदनशील विषय हो। बच्चाले विद्यालयलाई डरको होइन, रुचि, जिज्ञासा र आत्मीयताको ठाउँका रूपमा अनुभव गर्न सके मात्र सिकाइ सजीव बन्छ। ज्ञानश्रीको प्रस्तुतीकरणले यही पक्षमा गहिरो ध्यान दिइएको संकेत गर्छ।
विद्यालयको बलियो आधारमध्ये अर्को महत्त्वपूर्ण पक्ष अनुभवी र समर्पित शिक्षक टोली हो। कुनै पनि विद्यालयको वास्तविक स्तर केवल भवन, प्रचार वा बाहिरी संरचनाले निर्धारण गर्दैन; त्यहाँका शिक्षकले निर्धारण गर्छन्। ज्ञानश्रीले शिक्षकलाई केवल पाठ पढाउने व्यक्तिका रूपमा नभई मार्गदर्शक, प्रेरक र साथ दिने व्यक्तिका रूपमा महत्त्व दिएको देखिन्छ। बच्चाको जिज्ञासा जगाउने, उसलाई प्रश्न गर्न प्रेरित गर्ने, गल्तीबाट सिक्न दिने र आत्मविश्वास बढाउने वातावरण निर्माणमा शिक्षकको भूमिका अत्यन्त ठूलो हुन्छ।
कार्यक्रमगत संरचनाको दृष्टिले विद्यालयले पूर्वप्राथमिक, प्राथमिक र क्रमशः माथिल्ला तहतर्फ विस्तार हुने स्पष्ट शैक्षिक रूपरेखा अघि सारेको देखिन्छ। हाल पूर्वप्राथमिकदेखि कक्षा ७ सम्म सञ्चालन भइरहेको संरचनाले विद्यालय चरणबद्ध रूपमा आफ्ना कार्यक्रम विस्तार गर्दै लगिरहेको बुझ्न सकिन्छ। यसले संस्थाको दीर्घकालीन सोच, व्यवस्थापनको तयारी र भविष्यप्रतिको दृष्टि पनि झल्काउँछ।
विद्यालयको नेतृत्वदृष्टि पनि यस संस्थाको अर्को सकारात्मक पक्ष हो। विद्यालयका प्रधानाध्यापक अनिश ढकाल ले शिक्षालाई केवल शैक्षिक उपलब्धिमा सीमित नभई आत्मविश्वासी, जिज्ञासु र संवेदनशील व्यक्तित्व निर्माण गर्ने प्रक्रिया का रूपमा हेर्ने सोच राख्नुभएको देखिन्छ। सुरक्षित, प्रेरणादायी र बालबालिकालाई खोज्न, सिक्न र बढ्न उत्साहित गर्ने वातावरण निर्माण गर्ने प्रतिबद्धता विद्यालयको समग्र दृष्टिमा झल्किन्छ। यसले ज्ञानश्रीको सोच केवल नतिजामा सीमित नभई व्यक्तित्व निर्माणतर्फ पनि केन्द्रित रहेको देखाउँछ।
ज्ञानश्रीको अर्को महत्त्वपूर्ण पक्ष यसको गतिविधिमूलक विद्यालय जीवन हो। आजको शिक्षामा बच्चालाई कक्षाकोठाभित्र मात्र राखेर पूर्ण विकास सम्भव हुँदैन। विद्यालय जीवनमा विभिन्न गतिविधि, सिर्जनात्मक अभ्यास, विद्यालय–समुदाय सम्बन्ध, सहभागितामूलक सिकाइ र विविध अनुभवहरू पनि उत्तिकै महत्त्वपूर्ण हुन्छन्। ज्ञानश्रीले यस्तो विद्यालय संस्कृति निर्माण गर्न खोजिरहेको संकेत देखिन्छ, जसले बालबालिकालाई पढाइसँगै जीवनसँग पनि जोड्छ।
समग्रमा हेर्दा, ज्ञानश्री स्कूल यस्तो शैक्षिक संस्था हो, जसले नयाँ पुस्ताको विद्यालय बन्ने आकांक्षासँगै बलियो मूल्य, सुरक्षित वातावरण, समग्र विकास, राष्ट्रिय आधारसँग फराकिलो शिक्षण दृष्टि र बालमैत्री सिकाइ लाई सँगै अघि बढाउन खोजेको देखिन्छ। आजका अभिभावकका लागि विद्यालय छनोट गर्दा वातावरण, आत्मीयता, शैक्षिक गुणस्तर र भविष्यका लागि तयारी अत्यन्त महत्त्वपूर्ण भइसकेको छ। त्यस दृष्टिले ज्ञानश्री स्कूल काठमाडौंको शैक्षिक क्षेत्रमा ध्यान दिनलायक उदाउँदो संस्थाका रूपमा देखा पर्छ।
