प्रा. डा. श्रीराम भगत माथे
बुधबार, चैत ४, २०८२
नेपालको शिक्षा प्रणालीले पहुँच विस्तारमा उल्लेखनीय प्रगति गरेको छ। तर अबको मुख्य आवश्यकता गुणस्तरमा केन्द्रित हुनु हो।
वास्तवमा, विगतका वर्षहरूमा हामीले शिक्षाको गुणस्तरको पक्षमा जति ध्यान दिनुपर्थ्यो, त्यति दिन सकेनौँ। त्यसबेला हाम्रो मुख्य प्राथमिकता शिक्षा सबैको पहुँचमा पुर्याउने भन्ने थियो। किनभने शिक्षा यस्तो अधिकार हो, जुन कुनै पनि बालबालिकाबाट वञ्चित हुनु हुँदैन। त्यसैले सुरुका चरणमा हामीले गुणस्तरभन्दा बढी पहुँच विस्तारतर्फ जोड दियौँ।
त्यो सन्दर्भमा हेर्दा, हामीले उल्लेखनीय प्रगति पनि गरेका छौँ। पहिले शिक्षाको पहुँच सीमित थियो, धेरै बालबालिका विद्यालयबाहिर थिए, र अवसरसमेत सबैका लागि समान थिएन। तर विस्तारै विद्यालयहरूको संख्या बढ्दै गयो, विद्यार्थीहरूको सहभागिता पनि बढ्यो, र शिक्षा धेरैको पहुँचमा पुग्न सफल भयो।
तर अब केवल पहुँच बढाएर मात्र पुग्दैन। अबको मुख्य प्रश्न भनेको शिक्षाको गुणस्तर हो। किनभने शिक्षा केवल किताबको ज्ञान दिने माध्यम मात्र होइन, यसले व्यक्तिको चरित्र निर्माण गर्ने, नैतिक मूल्य सिकाउने, अनुशासन विकास गर्ने, देशप्रेमको भावना जगाउने, र जिम्मेवार नागरिक तयार गर्ने काम पनि गर्छ।
“अब शिक्षामा पहुँच मात्र होइन, गुणस्तर नै हाम्रो प्रमुख प्राथमिकता हुनुपर्छ।”
त्यसैले अब हामीले शिक्षालाई संख्यात्मक उपलब्धिमा मात्र सीमित राख्नु हुँदैन। कति विद्यार्थी विद्यालय पुगे, कति विद्यालय खुले, वा कति प्रतिशत पहुँच बढ्यो भन्ने मात्र पर्याप्त हुँदैन। अब शिक्षा कस्तो छ, विद्यार्थीले के सिकिरहेका छन्, उनीहरूको व्यक्तित्व कस्तो बन्दैछ, र समाजका लागि कत्तिको उपयोगी तथा जिम्मेवार नागरिक तयार भइरहेका छन् भन्ने पक्ष अझ बढी महत्वपूर्ण बनेको छ।
अबको आवश्यकता भनेको हरेक बालबालिकाले गुणस्तरीय शिक्षा पाउने सुनिश्चितता गर्नु हो। यस्तो शिक्षा, जसले ज्ञान मात्र नदिई जीवन उपयोगी मूल्य, चरित्र, जिम्मेवारी र सकारात्मक सोच पनि विकास गरोस्। अब शिक्षाको यात्राले पहुँचबाट गुणस्तरतर्फ सशक्त रूपमा मोडिनुपर्छ भन्ने मेरो स्पष्ट धारणा छ।
